Pinot Grigio

Geen druif wordt zo verschillend uitgelegd als deze. Pinot Grigio staat voor de lichte, frisse, bijna neutrale witte wijn die in enorme hoeveelheden uit Noord-Italië komt. Pinot Gris staat voor de volle, kruidige, soms zoete wijn uit de Elzas. Het is hetzelfde ras. Wat ertussen zit, is een keuze: waar je plant en wanneer je oogst.

Een mutatie van Pinot Noir

Pinot Grigio is een kleurmutatie van Pinot Noir, net als Pinot Blanc. De schil is niet blauw en niet groen maar grijsroze tot koperachtig, en dat is soms terug te zien in het glas: veel Pinot Grigio heeft voor een witte wijn een iets diepere kleur, met een zweem roze of koper. Omdat het om een mutatie gaat, gedraagt de stok zich in de wijngaard grotendeels als Pinot Noir, met dezelfde gevoeligheid voor voorjaarsvorst door het vroege uitlopen.

Het oogstmoment bepaalt alles

De druif rijpt vroeg en bouwt snel suiker op, terwijl het zuur even snel wegzakt. Daar zit de sleutel tot de twee stijlen. Oogst je vroeg, dan houd je zuur en krijg je een lichte, frisse wijn met citrus en groene appel, en weinig uitgesproken aroma. Wacht je, dan komen rijp steenfruit, meer body, meer alcohol en die honing- en gembertoon, maar loop je het risico op een slappe wijn zonder zuur. Italië oogst vroeg, de Elzas laat.

Pinot Grigio: Noord-Italië

In Italië is de wijn licht van body, neutraal van neus en hoog van zuur: citroen, groene appel, peer, soms een amandeltoon. Ongehout, jong te drinken en bedoeld als eenvoudig glas. Het volume komt uit de DOC delle Venezie, ingesteld in 2017 om de Pinot Grigio uit Veneto, Friuli en Trentino onder één naam te brengen.

Er is ook een serieuzere kant. In Alto Adige en Friuli liggen de wijngaarden hoger en koeler, en daar geeft de druif meer concentratie en een echte kern van steenfruit met een minerale rand. En in Friuli bestaat de ramato: een wijn met schilweking waarbij de grijsroze schil zijn kleur afgeeft en de wijn koperkleurig wordt, met meer textuur en een licht wrang randje.

Pinot Gris: de Elzas

In de Elzas is Pinot Gris een van de vier edele druiven, naast Riesling, Gewurztraminer en Muscat. Alleen die vier mogen op een Grand Cru en in de zoete categorieën. De stijl is het spiegelbeeld van Italië: vol van body, medium tot hoog in alcohol, medium van zuur, met rijpe perzik en abrikoos, honing, gember, rokerige tonen en soms een restje zoet. Veel Elzasser Pinot Gris is niet helemaal droog, en dat staat lang niet altijd op het etiket.

Aan de bovenkant staan twee begrippen. Vendanges Tardives (VT) komt van laat geoogste, zeer rijpe druiven, en Sélection de Grains Nobles (SGN) van druiven die zijn aangetast door botrytis: zoet, geconcentreerd en zeldzaam. Kelderwerk blijft in de Elzas meestal terughoudend, met grote oude vaten in plaats van nieuwe eik, soms met rijping op de lie voor extra textuur.

Grauburgunder, Ruländer en de rest

In Duitsland heet de druif Grauburgunder als hij droog en fris wordt gemaakt, en Ruländer in de rijpere, zoetere uitvoering. Twee namen, weer dezelfde druif. In Oregon is Pinot Gris de belangrijkste witte druif van de Willamette Valley, met een stijl tussen Italië en de Elzas in: medium body, rijpe peer en meloen, en genoeg zuur. Verder kom je hem tegen in Nieuw-Zeeland, met name Marlborough, en in Hongarije onder de naam Szürkebarát.

Weinig eik, weinig geduld

Eik hoort er zelden bij, en malolactische gisting wordt in de lichte stijlen vermeden om het zuur te sparen. Bij de vollere Elzasser wijnen wordt soms wel op de lie gerijpt, met bâtonnage voor meer textuur.

De Italiaanse stijl drink je binnen een paar jaar: er zit geen structuur in om op te wachten. Een Grand Cru uit de Elzas of een SGN is de uitzondering en kan wel jaren liggen, waarbij honing en noten naar voren komen.