Nebbiolo

Nebbiolo gooit alle vuistregels over kleur omver. Wie op een bleek glas afgaat verwacht een lichte wijn, maar hier zitten hoge tannine, hoog zuur en een houdbaarheid van decennia in. Dat maakt hem tot een klassieke valkuil bij blind proeven en tot de belangrijkste blauwe druif van Piëmont.

Bleek van kleur, zwaar van structuur

Nebbiolo is dunschillig, en dat zie je: de kleur is bleek robijnrood en slaat al na een paar jaar om naar granaatrood met een oranje rand. De structuur vertelt een ander verhaal. De tannine is hoog en stevig, het zuur is hoog, de body medium tot vol en het alcoholgehalte medium tot hoog. Die combinatie van weinig kleur en veel grip is uniek.

Vergelijk het met Pinot Noir, de andere bleke klassieker: ook hoog zuur, maar met lichte tannine en een fluweliger mond. Wie een bleke wijn in het glas heeft en toch stevige tannine voelt, zit bij Nebbiolo.

De naam komt van de mist

Nebbiolo is genoemd naar nebbia, het Italiaanse woord voor de mist die in de herfst door de dalen van de Langhe hangt. Hij loopt vroeg uit en rijpt zeer laat: de oogst valt half oktober en soms nog later. Een lang seizoen betekent een lang risico, met hagel in de zomer en regen tijdens de oogst als grootste bedreigingen.

Precies daarom weegt de plek hier zo zwaar. Alleen hellingen die naar het zuiden, zuidwesten of zuidoosten kijken krijgen genoeg zon om de druif rijp te maken. Die plekken gaan naar Nebbiolo; de koelere flanken zijn voor Barbera en Dolcetto, die eerder rijpen.

Rozen en teer

Het klassieke duo in de neus is rozen en teer, met daaronder rode kers, zure kers, viooltje, gedroogde kruiden en lakrisk. Met de jaren op de fles verschuift dat naar truffel, champignon, leer en gedroogd fruit. Die ontwikkeling is een van de redenen dat de betere wijnen zo geliefd zijn: het glas blijft decennia veranderen.

Kalkhoudende mergel in de Langhe

Het hart van de druif ligt in de Langhe, de heuvels rond Alba, op bodems van kalkhoudende mergel. Het klimaat is gematigd continentaal: hete zomers, koude winters en de bergen eromheen die de ergste regen tegenhouden. De wijngaarden liggen tussen ruwweg 200 en 450 meter hoogte.

Barolo en Barbaresco

De twee bekendste namen zijn beide DOCG en beide 100% Nebbiolo. Barolo ligt iets hoger en koeler en geeft de krachtigste, langstlevende wijnen; de wet eist minimaal 38 maanden rijping, waarvan 18 op hout. Barbaresco ligt lager en dichter bij de rivier de Tanaro, is een fractie warmer en rijpt iets eerder: fijner van bouw en eerder te drinken, met minimaal 26 maanden rijping waarvan 9 op hout.

Ook buiten Barolo

Nebbiolo heeft meer gezichten dan die twee. Langhe Nebbiolo en Nebbiolo d’Alba zijn jong gebottelde, fruitige versies zonder lange verplichte rijping. Roero DOCG ligt op zandbodems ten noorden van de Tanaro en geeft lichtere, bloemiger wijn. In Alto Piemonte heet de druif Spanna en levert hij in Gattinara en Ghemme strakke, minerale wijnen op zure bodems, waar hij mag worden geblend met Vespolina en Uva Rara. En in Valtellina in Lombardije heet hij Chiavennasca, geplant op steile terrassen, met de gedroogdedruivenwijn Sforzato als specialiteit.

Buiten Italië komt de druif nauwelijks voor. Er staan kleine aanplanten in Australië, de Verenigde Staten, Argentinië en Mexico, maar geen daarvan heeft de reputatie van de Langhe.

Grote vaten of barriques

Rond het kelderwerk speelde jarenlang een echte richtingenstrijd. De traditionele aanpak gebruikt een lange schilinweking en grote, oude vaten van Slavonisch eiken (botti): streng, tanninerijk en jaren geduld. De moderne aanpak kort de inweking in en rijpt op Franse barriques: fruitiger, met vanille en toast, en eerder toegankelijk. De twee kampen zijn inmiddels naar elkaar toe gegroeid. Zoals vrijwel alle rode wijn ondergaat Nebbiolo malolactische gisting.

Waarom hij geduld vraagt

Hoge tannine plus hoog zuur is de formule voor lang leven. Een goede Barolo is jong bijna streng en komt pas na tien jaar of meer op zijn plek. Wie niet wil wachten, schenkt ruim op tijd in of kiest een Langhe Nebbiolo of een Barbaresco.