Regio’s
Barolo
De koning der wijnen uit de Langhe: elf gemeenten, één druif, en een reglement dat de wijn dwingt om jaren te wachten.
Barolo ligt in de Langhe, de heuvels ten zuidwesten van Alba in Piëmont. Het is een van de kleinste grote namen van Italië: een handvol gemeenten, één toegestane druif en een verplichte rijping die langer duurt dan waar ook in het land. De bijnaam il re dei vini, il vino dei re (de koning der wijnen, de wijn der koningen) komt uit de negentiende eeuw en is blijven plakken.
Elf gemeenten op de Langhe-heuvels
De DOCG bestaat uit elf gemeenten, waarvan vijf het beeld bepalen: Barolo, La Morra, Castiglione Falletto, Serralunga en Monforte. De wijngaarden liggen op heuvelruggen tussen ruwweg 200 en 450 meter hoogte, en de expositie is hier geen detail maar de kern van de zaak. Nebbiolo rijpt zo laat dat alleen hellingen op het zuiden, zuidwesten of zuidoosten het halen. De koelere flanken zijn voor Barbera en Dolcetto, of blijven bos.
Gematigd continentaal, met mist in de herfst
Het klimaat is gematigd continentaal: hete zomers, koude winters en bergen rondom die de ergste regen tegenhouden. Twee gevaren blijven over. Hagel kan in de zomer een wijngaard in tien minuten wegvagen, en regen tijdens de oogst is een reëel risico omdat de druiven tot half oktober of later blijven hangen. In die weken hangt de nebbia in de dalen die de druif zijn naam gaf.
Twee bodems, twee stijlen
De belangrijkste scheidslijn in het gebied loopt door de bodem, en die volgt twee geologische tijdvakken. In het westen (Barolo en La Morra) ligt de jongere Tortoniaanse mergel: meer klei, vruchtbaarder, wat vocht beter vasthoudt. De wijnen zijn daar parfumeerder, zachter van tannine en eerder toegankelijk. In het oosten (Serralunga en Monforte) ligt de oudere Serravalliaanse bodem: meer zandsteen, minder klei en armer. Dat geeft steviger, tanninerijker wijn die het langst meegaat. Castiglione Falletto ligt op de grens en heeft van beide iets.
MGA: de wijngaard op het etiket
Sinds 2010 is het gebied officieel opgedeeld in Menzioni Geografiche Aggiuntive, afgekort MGA: ruim 170 afgebakende wijngaardnamen die op het etiket mogen staan. Namen als Cannubi, Brunate, Bussia, Rocche dell’Annunziata en Vigna Rionda hebben in de praktijk een enorme reputatie, maar let op het verschil met Bourgogne: een MGA is een afbakening, geen officiële kwaliteitsladder van premier en grand cru.
De regels van de DOCG
Barolo werd in 1980 een van de eerste DOCG’s van Italië, en het reglement is streng. De wijn is altijd 100% Nebbiolo. Hij moet minimaal 38 maanden rijpen voordat hij verkocht mag worden, waarvan ten minste 18 maanden op hout. Voor een Riserva loopt die eis op naar 62 maanden. Het minimum alcoholgehalte is 13%. Wie die cijfers naast Barbaresco legt, ziet meteen het verschil in gewicht: daar is het 26 maanden, waarvan 9 op hout, en 50 maanden voor een Riserva.
Traditioneel tegenover modern
Decennialang liep er een scheidslijn door de kelders van de Langhe. De traditionalisten weken de schillen weken achter elkaar in en rijpten de wijn in grote, oude vaten van Slavonisch eiken (botti): een strenge, tanninerijke wijn die jaren nodig heeft. De modernisten kortten de inweking in en gebruikten nieuwe Franse barriques, wat fruitiger wijn gaf met vanille en toast en die eerder te drinken was. Inmiddels zijn de twee kampen naar elkaar toe gegroeid en zit de meeste Barolo daar ergens tussenin.
Barolo tegenover Barbaresco
De twee liggen op een klein kwartier rijden van elkaar en gebruiken dezelfde druif, maar ze zijn niet hetzelfde. Barbaresco ligt lager en dichter bij de rivier de Tanaro, is daardoor een fractie warmer en rijpt iets eerder. De wijn is fijner van bouw en eerder toegankelijk. Barolo ligt hoger en koeler, en levert de meest gestructureerde, langstlevende versie van Nebbiolo die er is.
Aan tafel
De hoge tannine en het hoge zuur vragen om vet en umami. De klassieker uit de streek is brasato al Barolo, rundvlees dat urenlang in de wijn zelf sudderde. Daarnaast werkt alles met truffel, die in dezelfde heuvels groeit, en houden gerijpte harde kazen zoals Castelmagno zich prima staande. Een curiositeit om te kennen is Barolo Chinato: Barolo op smaak gebracht met kinabast en kruiden, gedronken als digestief.
Belangrijkste druiven
Eén druif, geen uitzonderingen. Barbera en Dolcetto staan in dezelfde heuvels, maar op de koelere flanken en onder een andere appellatie.
Voor je examen
Onthoud dit van Barolo
- Altijd 100% Nebbiolo.Blenden mag niet. DOCG sinds 1980, met een minimum van 13% alcohol.
- Minimaal 38 maanden rijping.Waarvan 18 maanden op hout; een Riserva moet 62 maanden wachten.
- Tortoniaan tegenover Serravalliaan.Het westen (Barolo, La Morra) parfumeerder en zachter, het oosten (Serralunga, Monforte) steviger en langerlevend.
- De expositie beslist.Nebbiolo rijpt laat, dus alleen zuidelijk gerichte hellingen tussen 200 en 450 meter halen het.
- MGA sinds 2010.Ruim 170 afgebakende wijngaardnamen mogen op het etiket, maar het is geen kwaliteitsladder zoals in Bourgogne.
- Barolo tegenover Barbaresco.Barolo hoger, koeler en steviger; Barbaresco lager bij de Tanaro, eerder toegankelijk en 26 maanden rijping.